อุบาสก

หมวด ก

พราหมณ์ผู้สดับธรรมจากพระมหากัจจานะเรื่องความเป็นผู้ใหญ่และคนหนุ่ม ได้เลื่อมใสแสดงตนเป็นอุบาสกถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะ

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต — วรรคที่ ๔ สมจิตตวรรค

คฤหบดีชาวเมืองนาฬันทา ผู้ทูลกราบขอให้พระผู้มีพระภาคทรงชวนภิกษุแสดงอิทธิปาฏิหาริย์ แต่พระพุทธเจ้าตรัสสอนเรื่องปาฏิหาริย์ ๓ ประการแทน

ภาค ๔ เล่ม ๙ — ทีฆนิกาย — ๑๑. เกวัฏฏสูตร

หมวด จ

อุบาสกชาวนครมัจฉิกาสณฑ์ ผู้ได้รับยกย่องจากพระพุทธเจ้าให้เป็นเอตทัคคะฝ่ายอุบาสก ผู้เลิศในทางแสดงธรรม

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต — เอตทัคคะฝ่ายอุบาสก

นายช่างทองที่พระผู้มีพระภาคตรัสสอนเรื่องสมณะ ๔ ประเภท

ภาค ๔ เล่ม ๒๕ — ขุททกนิกาย สุตตนิบาต — วรรคที่ ๑ อุรควรรค — ๕. จุนทสูตร

หมวด ช

พราหมณ์มหาศาลผู้มีชื่อเสียง เข้าเฝ้าและสนทนาธรรมกับพระพุทธเจ้าหลายครั้ง เช่น เรื่องการก้าวลงจากบาป (ปัจโจโรหณี) และได้ประกาศตนเป็นอุบาสกถึงพระรัตนตรัยตลอดชีวิต

ภาค ๔ เล่ม ๑๒ — มัชฌิมนิกาย — ๔. ภยเภรวสูตร

ภาค ๔ เล่ม ๑๒ — มัชฌิมนิกาย — ๒๗. จูฬหัตถิปโทปมสูตร

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — มัชฌิมนิกาย — ๔๙. สุภสูตร

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต — วรรคที่ ๑ พราหมณวรรค

ภาค ๔ เล่ม ๒๔ — อังคุตตรนิกาย ทสก-เอกาทสกนิบาต — วรรคที่ ๒ ชาณุสโสณิวรรค

แพทย์ประจำราชสำนักและประจำพระองค์พระพุทธเจ้า ผู้ได้รับยกย่องให้เป็นเอตทัคคะฝ่ายอุบาสก ในทางเลื่อมใสในบุคคล

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — มัชฌิมนิกาย — ๕. ชีวกสูตร

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต — เอตทัคคะฝ่ายอุบาสก

หมวด ต

พ่อค้าผู้นำข้าวสัตตุก้อนและสัตตุผงมาถวายพระพุทธเจ้า ได้ปฏิญาณตนถึงพระพุทธและพระธรรมเป็นสรณะ นับเป็นอุบาสกชุดแรกในโลกที่ถึงรัตนะ ๒ และได้รับยกย่องเป็นเอตทัคคะฝ่ายอุบาสกในทางถึงสรณะเป็นคนแรกร่วมกับภัลลิกะ

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต — เอตทัคคะฝ่ายอุบาสก

หมวด ท

คฤหบดีชาวเมืองอัฏฐกะ ผู้เดินทางไปหาพระอานนท์เพื่อถามถึงธรรมข้อเดียวที่ทำให้สิ้นอาสวะ เมื่อได้ฟังเรื่องประตูอมตะ ๑๑ ประตู จึงชื่นชมและถวายทานพร้อมทั้งสร้างวิหาร ๕๐๐ แห่งถวาย

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — มัชฌิมนิกาย — ๒. อัฏฐกนาครสูตร

ปริพพาชกผู้ได้ดวงตาเห็นธรรมหลังสดับพระธรรมเทศนา และประกาศตนเป็นอุบาสกถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะตลอดชีวิต

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — มัชฌิมนิกาย — ๒๔. ทีฆนขสูตร

หมวด น

อุบาสกผู้ได้รับยกย่องให้เป็นเอตทัคคะฝ่ายอุบาสก ในทางมีความคุ้นเคยกับพระพุทธเจ้า

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต — เอตทัคคะฝ่ายอุบาสก

หมวด ป

พราหมณ์ผู้เข้าเฝ้าทูลถามเรื่องเจ้าลัทธิศาสนาอื่น และได้สดับธรรมเรื่องแก่นสารในพระพุทธศาสนา จึงประกาศตนเป็นอุบาสกถึงพระรัตนตรัยตลอดชีวิต

ภาค ๔ เล่ม ๙ — ทีฆนิกาย — ๑. พรหมชาลสูตร

คฤหบดีผู้เคยโกรธที่พระพุทธเจ้าทรงเรียกตนว่า "คฤหบดี" ภายหลังได้ฟังธรรมเรื่องการตัดโวหารในอริยวินัย ๘ ประการ จึงเลื่อมใสและประกาศตนเป็นอุบาสกตลอดชีวิต

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — มัชฌิมนิกาย — ๔. โปตลิยสูตร

พราหมณ์มหาศาลผู้ได้รับมอบหมายให้ครองเมืองอุกกัฏฐา ผู้กราบขอโทษแทนอัมพัฏฐมาณพ ภายหลังได้ฟังอริยสัจ ๔ จนได้ดวงตาเห็นธรรม จึงประกาศตนพร้อมครอบครัวและบริวารเป็นอุบาสก

ภาค ๔ เล่ม ๙ — ทีฆนิกาย — ๓. อัมพัฏฐสูตร

นักบวชนอกศาสนาผู้โต้ตอบเรื่องอัตตาและอภิสัญญานิโรธกับพระพุทธเจ้า ภายหลังได้แสดงตนเป็นอุบาสกถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะตลอดชีวิต

ภาค ๔ เล่ม ๙ — ทีฆนิกาย — ๙. โปฏฐปาทสูตร

หมวด พ

ศิษย์ของสุปปิยปริพพาชก ผู้กล่าวสรรเสริญพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แย้งกับอาจารย์ของตน

ภาค ๔ เล่ม ๙ — ทีฆนิกาย — ๑. พรหมชาลสูตร

พราหมณ์ผู้พิจารณาเห็นมหาปุริสลักษณะครบ ๓๒ ประการ และได้ฟังธรรมจนบรรลุธรรมเป็นอนาคามีบุคคล

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — มัชฌิมนิกาย — ๔๑. พรหมายุสูตร

หมวด ภ

เจ้าลิจฉวีผู้เลื่อมใสในพระธรรมเทศนาเรื่องการละโลภะ โทสะ โมหะ และได้ประกาศตนเป็นอุบาสกถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะตลอดชีวิต

ภาค ๔ เล่ม ๒๑ — อังคุตตรนิกาย ปฐมปัณณาสก์ — วรรคที่ ๕ มหาวรรค

พ่อค้าผู้ถวายข้าวสัตตุก้อนและสัตตุผง เป็นอุบาสกชุดแรกที่ถึงรัตนะ ๒ และได้รับยกย่องให้เป็นเอตทัคคะฝ่ายอุบาสกในทางถึงสรณะเป็นคนแรกร่วมกับตปุสสะ

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต — เอตทัคคะฝ่ายอุบาสก

อุบาสกผู้แข่งขันทำความดีกับบริวารอีก ๕๐๐ คน โดยตั้งอยู่ในศีล ๕ ให้ดีกว่ากันขึ้นไปตามลำดับ จนในที่สุดได้ออกบวชสำเร็จเป็นพระอรหันต์

ภาค ๔ เล่ม ๒๒ — อังคุตตรนิกาย จตุตถปัณณาสก์ — วรรคที่ ๓ อุปาสกวรรค

มาณพผู้โต้เถียงกับวาเสฏฐมาณพเรื่องการเป็นพราหมณ์ ภายหลังได้ฟังธรรมจากพระพุทธเจ้าและแสดงตนเป็นอุบาสกถึงพระรัตนตรัยตลอดชีวิต

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — มัชฌิมนิกาย — ๔๘. วาเสฏฐสูตร

หมวด ม

กษัตริย์ศากยวงศ์ผู้เป็นเอตทัคคะฝ่ายอุบาสก ในทางถวายของที่ประณีต

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต — เอตทัคคะฝ่ายอุบาสก

มาณพผู้ทูลถามเรื่องผู้ประสงค์บุญควรบูชายัญอย่างไร ภายหลังได้เลื่อมใสแสดงตนเป็นอุบาสก

ภาค ๔ เล่ม ๒๕ — ขุททกนิกาย สุตตนิบาต — วรรคที่ ๓ มหาวรรค — ๓๑. มาฆสูตร

หมวด ว

คฤหบดีผู้โต้ตอบกับพวกปริพพาชกเรื่องการบำเพ็ญตบะ เพื่อปกป้องหลักธรรมของพระพุทธเจ้า

ภาค ๔ เล่ม ๒๔ — อังคุตตรนิกาย ทสก-เอกาทสกนิบาต — วรรคที่ ๕ อุปาสกวรรค

อุบาสกผู้ถูกสงฆ์สวดคว่ำบาตรเพราะไปกล่าวหาพระทัพพมัลลบุตร ภายหลังเสียใจจนสลบและยอมไปกราบขอขมาตามคำแนะนำของญาติมิตร สงฆ์จึงสวดประกาศหงายบาตรให้

ภาค ๔ เล่ม ๗ — วินัยปิฎก — การลงโทษคว่ำบาตรแก่วัฑฒะลิจฉวี

อา ของพระพุทธเจ้า อดีตสาวกของนิครนถ์ผู้โต้ตอบธรรมะจนจำนนต่อเหตุผล จึงกราบทูลสรรเสริญและแสดงตนเป็นอุบาสกถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะตลอดชีวิต

ภาค ๔ เล่ม ๒๑ — อังคุตตรนิกาย ปฐมปัณณาสก์ — วรรคที่ ๕ มหาวรรค

มาณพผู้ทูลถามพระพุทธเจ้าเรื่องการเป็นพราหมณ์ที่แท้จริง และการเข้าสู่ความเป็นผู้ร่วมกับพระพรหม ภายหลังได้แสดงตนเป็นอุบาสกถึงพระรัตนตรัยตลอดชีวิต

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — มัชฌิมนิกาย — ๔๘. วาเสฏฐสูตร

ภาค ๔ เล่ม ๙ — ทีฆนิกาย — ๑๓. เตวิชชสูตร

ปริพพาชกผู้ทูลถามเรื่องวรรณะอันยอดเยี่ยม ภายหลังทูลสรรเสริญและแสดงตนเป็นอุบาสกถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะตลอดชีวิต

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — มัชฌิมนิกาย — ๓๐. เวขณสสูตร

หมวด ส

ปริพพาชกที่มีชื่อเสียง ผู้เลื่อมใสในธรรมเทศนาและแสดงตนเป็นผู้ถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะตลอดชีวิต ประสงค์จะออกบวชแต่ถูกศิษยานุศิษย์ห้ามไว้

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — มัชฌิมนิกาย — ๒๗. มหาสกุลุทายิสูตร

สาวกฝ่ายคฤหัสถ์ในกรุงราชคฤห์ ผู้เป็นคนไม่ชอบเสียงดัง และได้เข้าไปหานิโครธปริพพาชก

ภาค ๔ เล่ม ๑๑ — ทีฆนิกาย — ๒. อุทุมพริกสูตร

มาณพผู้ได้รับฟังคำสอนเรื่องทิศ ๖ จากพระพุทธเจ้า แล้วเลื่อมใสแสดงตนเป็นอุบาสกถึงพระรัตนตรัยตลอดชีวิต

ภาค ๔ เล่ม ๑๑ — ทีฆนิกาย — ๘. สิงคาลกสูตร

พราหมณ์ผู้ทูลถามเรื่องชาติกำเนิด ภายหลังเลื่อมใสในคุณสมบัติของมุนี จึงแสดงตนเป็นอุบาสก

ภาค ๔ เล่ม ๒๕ — ขุททกนิกาย สุตตนิบาต — วรรคที่ ๓ มหาวรรค — ๓๐. สุนทริกสูตร

ชายผู้เป็นโรคเรื้อน ได้สดับธรรมจนบรรลุธรรมก้าวล่วงความสงสัย จึงกราบทูลขอถึงพระผู้มีพระภาค พระธรรม และพระสงฆ์เป็นสรณะ และเป็นอุบาสกตลอดชีวิต

ภาค ๓ — ขุททกนิกาย — อุทาน — ๑๖๕. ประวัติสุปพุทธะผู้เป็นโรคเรื้อน

มาณพผู้ทูลถามเรื่องการจำแนกกรรมที่ทำให้คนมีผลดีผลร้ายต่างกัน ภายหลังได้สรรเสริญพระธรรมเทศนาและแสดงตนเป็นอุบาสกถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะตลอดชีวิต

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — มัชฌิมนิกาย — ๔๙. สุภสูตร

อุบาสกผู้ได้รับยกย่องจากพระพุทธเจ้าให้เป็นเอตทัคคะฝ่ายอุบาสก ในทางมีความเลื่อมใสไม่หวั่นไหว

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต — เอตทัคคะฝ่ายอุบาสก

พราหมณ์มหาศาลผู้ครองกรุงจัมปา ผู้โต้ตอบเรื่องคุณลักษณะของพราหมณ์ ภายหลังกราบทูลสรรเสริญพระธรรมเทศนาและแสดงตนเป็นอุบาสกถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะตลอดชีวิต

ภาค ๔ เล่ม ๙ — ทีฆนิกาย — ๔. โสณทัณฑสูตร

หมวด อ

คฤหบดีชาวกรุงสาวัตถี ผู้ซื้อสวนของราชกุมารเชตสร้าง "เชตวนาราม" ถวายเป็นวัด ได้รับยกย่องให้เป็นเอตทัคคะฝ่ายอุบาสกในทางถวายทาน

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต — เอตทัคคะฝ่ายอุบาสก

พราหมณ์ผู้ทูลถามพระมหากัจจานะถึงเหตุที่กษัตริย์และสมณะทะเลาะกัน ภายหลังเลื่อมใสและแสดงตนเป็นอุบาสกถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะ

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต — วรรคที่ ๔ สมจิตตวรรค

อุบาสกผู้ประกอบด้วยความอัศจรรย์ ๘ ประการ ได้รับยกย่องให้เป็นเอตทัคคะฝ่ายอุบาสก ในทางถวายของที่ชอบใจ

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต — เอตทัคคะฝ่ายอุบาสก

อุบาสกผู้มีความอัศจรรย์ ๘ ประการ ทำนองเดียวกับอุคคคฤหบดีชาวเวสาลี ได้รับยกย่องให้เป็นเอตทัคคะฝ่ายอุบาสก ในทางอุปฐาก (รับใช้) พระสงฆ์

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต — เอตทัคคะฝ่ายอุบาสก

พราหมณ์ผู้เตรียมบูชายัญฆ่าสัตว์ ๕๐๐ ตัว ภายหลังสดับธรรมเรื่องไฟ ๗ ประการ เกิดความเลื่อมใส แสดงตนเป็นอุบาสก และปล่อยสัตว์เหล่านั้นไป

ภาค ๔ เล่ม ๒๓ — อังคุตตรนิกาย สัตตกนิบาต — วรรคที่ ๕ มหายัญญวรรค

อุบาสกชาวเมืองนาฬันทา อดีตสาวกของนิครนถนาฏบุตรที่ตั้งใจไปยกวาทะกับพระพุทธเจ้า แต่จำนนต่อเหตุผลจนเกิดความเลื่อมใส และประกาศตนเป็นสาวกและอุบาสกถึงพระรัตนตรัยตลอดชีวิต

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — มัชฌิมนิกาย — ๖. อุปาลิวาทสูตร

มาณพหนุ่มอายุ ๑๖ ปี ผู้เชี่ยวชาญไตรเวทที่พวกพราหมณ์ส่งไปโต้ตอบเรื่องวรรณะ ๔ กับพระพุทธเจ้า ภายหลังกราบทูลสรรเสริญและแสดงตนเป็นอุบาสกถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะตลอดชีวิต

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — มัชฌิมนิกาย — ๔๓. อัสสลายนสูตร

พราหมณ์ผู้ทูลถามเรื่องการบัญญัติการบำเรอของพราหมณ์ ภายหลังทูลสรรเสริญพระธรรมเทศนาและแสดงตนเป็นอุบาสกถึงพระรัตนตรัยตลอดชีวิต

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — มัชฌิมนิกาย — ๔๖. เอสุการีสูตร