เล่ม ๑๖ สังยุตตนิกาย นิทานวรรค

ได้กล่าวแล้วว่า พระไตรปิฎกเล่มนี้ กล่าวด้วยเรื่องปฏิจจสมุปบาท คือความเกิดขึ้น โดยอาศัยเหตุปัจจัย รวมทั้งเมื่อกล่าวถึงความดับ ก็แสดงเหตุปัจจัยที่ดับเป็นต่อ ๆ กันไป คำว่า นิทาน เล็งถึงเหตุปัจจัย จึงใช้เป็นชื่อของเล่มนี้ว่า นิทานวรรค รวมทั้งเล่มมี ๙ สังยุตต์ คือ

๑.**อภิสมยสังยุตต์** ประมวลเรื่องเกี่ยวกับการตรัสรู้ โดยแสดงถึงเหตุปัจจัยส่งผล ต่อ ๆ กันให้มีการเวียนว่ายตายเกิด และในทางตรงกันข้าม เมื่อดับเหตุปัจจัยก็ส่ง ผลต่อ ๆ กันให้ดับความเวียนว่ายตายเกิดได้

๒.**ธาตุสังยุตต์** ประมวลเรื่องธาตุ กล่าวถึงธาตุในทางธรรมหลายชนิด เช่น ธาตุที่ เนื่องด้วย ตา หู จมูก ลิ้น เป็นต้น รวมถึงการที่สัตว์ทั้งหลายเข้ากันได้โดยธาตุ

๓.**อนมตัคคสังยุตต์** ประมวลเรื่องสงสารวัฏฏ์ หรือความเวียนว่ายตายเกิด มีเบื้องต้น และที่สุดอันตามไม่พบ จึงควรที่จะเบื่อหน่ายคลายกำหนัดในสังขาร ควรที่จะ หลุดพ้นไป

๔.**กัสสปสังยุตต์** ประมวลเรื่องพระมหากัสสปะ แสดงถึงการที่พระมหากัสสปะ ไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคและมีพระพุทธดำรัสด้วย รวมทั้งเหตุการณ์อื่น ๆ เกี่ยวกับ พระมหากัสสปะ เช่น การสั่งสอนนางภิกษุณี เป็นต้น

๕.**ลาภสักการสังยุตต์** ประมวลเรื่องลาภสักการะ ที่ทำให้คนเสียคน ทำให้อยู่ ไม่เป็นสุข จึงไม่ควรปล่อยให้ลาภสักการะชื่อเสียงครอบงำจิตจนลืมตัว เพราะถ้า ไม่รู้เท่า ก็จะเป็นเสมือนหนึ่งเบ็ดที่มีเหยื่อล่อให้หลงกลืนเข้าไป

๖.**ราหุลสังยุตต์** ประมวลเรื่องพระราหุล เกี่ยวด้วยการที่พระผู้มีพระภาคทรง แสดงธรรมเรื่องต่าง ๆ แก่พระราหุล

๗.**ลักขณสังยุตต์** ประมวลเรื่องพระลักขณะ ท่านผู้เดินทางไกลไปกับพระ มหาโมคคัลลานะผู้ได้เห็นสิ่งแปลก ๆ ต่าง ๆ แต่พระลักขณะไม่เห็น พระ มหาโมคคัลลานะจึงชวนท่านไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคกราบทูลเล่าถวาย พระผู้มีพระภาคตรัสตอบชี้แจงเหตุผล

๘.**โอปัมมสังยุตต์** ประมวลเรื่องเปรียบเทียบ เป็นคำสอนต่าง ๆ เช่น เรื่อง สุนัขขี้เรื้อนอยู่ที่ไหนก็ไม่สบาย คนชั่วบางคนก็มีลักษณะเป็นเช่นนั้น

๙.**ภิกขุสังยุตต์** ประมวลเรื่องภิกษุ แสดงถึงการที่พระผู้มีพระภาคบ้าง พระสาริบุตร และพระโมคคัลลานะบ้าง แสดงธรรมสั่งสอนภิกษุทั้งหลาย

จบความย่อแห่งพระไตรปิฎก เล่ม ๑๖