คำนำและคำชี้แจงในการพิมพ์

คำนำ ในการพิมพ์ พ.ศ. ๒๕๓๐

ในการพิมพ์พระไตรปิฎกฉบับสำหรับประชาชนฉบับรวมเป็นเล่มเดียวจบ ครั้งที่ ๑๐ หรือถ้าจะนับรวมที่พิมพ์แยกเป็น ๕ เล่มในระยะเริ่มแรก ก็เป็นครั้งที่ ๑๒ ใน พ.ศ. ๒๕๓๐ นี้ เห็นสมควรเล่าเรื่องการพิมพ์พระไตรปิฎกในประเทศต่าง ๆ ไว้ด้วย

ในประเทศอินเดีย มีการจัดพิมพ์พระไตรปิฎกภาษาบาลีด้วยอักษรเทวนาครี จบบริบูรณ์มาหลายปีแล้ว นอกจากนั้นยังมีการพิมพ์พระไตรปิฎกภาษาสันสกฤตของมหายานด้วยอักษรเทวนาครี เสร็จไปแล้วไม่น้อยกว่า ๒๓ เล่ม ในการนี้สถาบันทางวิชาการแต่ละแห่งเป็นฝ่ายจัดทำ โดยได้รับความอุปถัมภ์จากรัฐบาลอินเดีย

ในประเทศพม่า มีการระดมทุนแปลพระไตรปิฎกภาษาบาลีเป็นภาษาอังกฤษ และจัดพิมพ์ขึ้นแล้วบางส่วน โดยให้ชาวพม่าที่มีความรู้ดีทั้งภาษาบาลีและภาษาอังกฤษเป็นผู้แปล ทั้งนี้เป็นส่วนหนึ่งหลังจากที่พิมพ์ฉบับภาษาบาลีสมบูรณ์แล้ว

ในประเทศอังกฤษ ได้จัดพิมพ์พระไตรปิฎกภาษาบาลีด้วยอักษรโรมัน พร้อมทั้งพระไตรปิฎกฉบับแปลเป็นภาษาอังกฤษ สำเร็จมาหลายสิบปีแล้ว โดยริเริ่มมาแต่ประมาณ พ.ศ. ๒๔๒๔ หรือย่างเข้าปีที่ ๑๐๗ ใน พ.ศ. ๒๕๓๐ นี้

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ได้ทรงอุปถัมภ์พระราชทานทุน ให้แปลพระสุตตันตปิฎก ๓ เล่มแรก คือทีฆนิกายเป็นภาษาอังกฤษ เป็นการประเดิมการแปลพระสุตตันตปิฎกให้เป็นชุด นับเป็นเกียรติ เป็นศักดิ์ศรีของประเทศไทย และชาวพุทธไทยสืบมาจนถึงปัจจุบัน เพราะแม้ในฉบับที่พิมพ์ครั้งหลัง ๆ เขาก็ยังประกาศว่าพิมพ์เผยแผ่ภายใต้พระบรมราชูปถัมภ์แห่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจุฬาลงกรณ์แห่งสยาม สำหรับทีฆนิกายแปลเล่มแรก ส่วนเล่มที่ ๒ และเล่มที่ ๓ ใช้คำรวมว่าพิมพ์เผยแผ่ภายใต้พระบรมราชูปถัมภ์แห่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวแห่งสยาม เล่มแรกพิมพ์เมื่อ พ.ศ. ๒๔๔๒ เล่มที่ ๒ พิมพ์เมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๓ และเล่มที่ ๓ พิมพ์เมื่อ พ.ศ. ๒๔๖๔ เฉพาะเล่มที่ ๓ พิมพ์ในรัชกาลที่ ๖ อันแสดงให้เห็นว่าการแปลและพิมพ์เป็นภาษาอังกฤษต้องใช้เวลากว่า ๒๐ ปี จึงครบพระสูตรเฉพาะทีฆนิกาย ๓ เล่ม ส่วนเล่มอื่น ๆ ก็มีการแบ่งงานการแปลและจัดพิมพ์ต่อเนื่องกันไปด้วย

การพิมพ์พระไตรปิฎกเป็นภาษาบาลีและภาษาไทยนั้น ครั้งแรกพิมพ์พระไตรปิฎกภาษาบาลีในสมัยรัชกาลที่ ๕ ใช้เวลาเตรียมงานและจัดพิมพ์เสร็จจาก พ.ศ. ๒๔๓๑ ถึง พ.ศ. ๒๔๓๖

ครั้งที่ ๒ พิมพ์พระไตรปิฎกภาษาบาลี ในสมัยรัชกาลที่ ๗ ใช้เวลาชำระเตรียมงานและจัดพิมพ์เสร็จจาก พ.ศ. ๒๔๖๘ ถึง พ.ศ. ๒๔๗๓

ส่วนการพิมพ์ฉบับภาษาบาลีอีกเป็นครั้งที่ ๓ และที่ ๔ ใน พ.ศ. ๒๕๐๑ และ ๒๕๒๓ โดยลำดับ เป็นงานของมหามกุฏราชวิทยาลัย สำเร็จสมบูรณ์ในรัชกาลที่ ๙ ซึ่งเป็นรัชกาลปัจจุบัน

ฉบับแปลเป็นภาษาไทย มีฉบับของกรมการศาสนา ๔๕ เล่ม ของมหามกุฏราชวิทยาลัย ๙๑ เล่ม เพราะฉบับของมหามกุฏราชวิทยาลัยได้แปลคำอธิบายที่เรียกว่าอรรถกถาเพิ่มอีกส่วนหนึ่งด้วย ส่วนพระไตรปิฎกฉบับสำหรับประชาชนซึ่งเป็นฉบับแปลย่อ เดิมทำไว้ ๕ เล่ม และได้พิมพ์รวมเป็นเล่มเดียว ฉบับแปลทั้งสามนี้ กระทำในรัชสมัยแห่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชมหาราช รัชกาลปัจจุบันทั้งสิ้น

ในปี พ.ศ. ๒๕๓๐ นี้ เป็นมหามงคลสมัยที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวของเราทรงเจริญพระชนมพรรษาครบ ๕ รอบ เป็นสมัยที่มีการพิมพ์พระไตรปิฎกภาษาบาลีและที่แปลเป็นภาษาไทยทั้งฉบับย่อและพิสดาร เกิดขึ้นรวมหลายฉบับ นับเป็นการเฉลิมพระเกียรติแห่งพระมหากษัตริย์ ผู้ทรงเป็นเอกอัครพุทธศาสนูปถัมภก ผู้ทรงส่งเสริมการศึกษาและการปฏิบัติตลอดมา

ขอพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระภูมิพลมหาราชของชาวไทย จงทรงพระเจริญยิ่งยืนนาน ทรงพระเกษมสำราญ เป็นมิ่งขวัญของพสกนิกรชาวไทยสืบไป แม้มีพระราชประสงค์จำนงหมายสิ่งใด ขอจงสัมฤทธิ์ผลสมดังพระราชปรารถนาทุกประการ

สุชีพ ปุญญานุภาพ

กรุงเทพ ฯ
๒๒ เมษายน ๒๕๓๐

---

คำนำ ในการพิมพ์รวมเล่ม ครั้งที่ ๘ พ.ศ. ๒๕๒๗

พระไตรปิฎกฉบับสำหรับประชาชน เดิมย่อจากพระไตรปิฎกฉบับภาษาบาลี ๔๕ เล่ม เป็นภาษาไทย ๕ เล่ม แล้วรวม ๕ เล่มนั้นพิมพ์ให้เป็นเล่มเดียว เพื่อมิให้กระจัดกระจาย ถ้าจะคิดถึงการพิมพ์เมื่อเป็น ๕ เล่มด้วย ก็นับเป็นการพิมพ์ครั้งที่ ๑๐ ในคราวนี้ แต่ถ้าคิดเฉพาะที่รวมพิมพ์เป็นเล่มเดียวจบ ก็นับเป็นครั้งที่ ๘ ในการพิมพ์รวมเล่มตั้งแต่ครั้งที่ ๖ พ.ศ. ๒๕๒๕ เป็นต้นมา พิมพ์ครั้งละ ๑๐,๐๐๐ เล่ม และจำหน่ายหมดภายในเวลาประมาณ ๑ ปี ในแต่ละครั้ง แสดงว่าได้รับความสนใจ และสนับสนุนจากท่านพระภิกษุสามเณร และประชาชนผู้เห็นความสำคัญในการศึกษาสาระสำคัญแห่งพระไตรปิฎก ซึ่งเป็นตำราอันเป็นหลักแห่งพระพุทธศาสนา

บางคราวด้วยความเร่งร้อน เจ้าหน้าที่โรงพิมพ์ได้จัดพิมพ์ไปก่อนโดยไม่ทันได้แก้ไขถ้อยคำบางคำที่ข้าพเจ้าขอให้แก้ไข แต่ในคราวนี้ ได้แก้ไขหลายแห่ง และจะพยายามแก้ไขเพิ่มเติมอีกในการพิมพ์ครั้งต่อ ๆ ไป เพื่อให้ถูกต้องสมบูรณ์ยิ่งขึ้น

ในการจัดพิมพ์ครั้งที่ ๘ นี้ ข้าพเจ้าเจาะจงถวายส่วนกุศลในการจัดทำและจัดพิมพ์หนังสือนี้ บูชาพระคุณท่านเจ้าคุณพระธรรมเจติยาจารย์ (วงศ์ โอทาตวัณณเถระ) วัดเสนหา จังหวัดนครปฐม พระอาจารย์ผู้เป็นที่เคารพบูชาอย่างสูงยิ่งของข้าพเจ้า ข้อที่นับว่าสำคัญก็คือท่านเป็นผู้ส่งเสริมสนับสนุนให้ข้าพเจ้าได้ศึกษาภาษาบาลีจนมีโอกาสบำเพ็ญประโยชน์แก่พระพุทธศาสนาได้บ้างตามควรแก่อัตภาพและสติปัญญาอันน้อย

การกล่าวถวายส่วนกุศลบูชาพระคุณท่านเจ้าคุณอาจารย์ ในการพิมพ์ครั้งนี้ ก็เพราะในระหว่างการเตรียมจัดพิมพ์ครั้งที่ ๘ นี้ ท่านได้ถึงมรณภาพล่วงลับไปในเช้าวันที่ ๑๑ ธันวาคม ๒๕๒๗ เมื่อมีชนมายุ ๑๐๒ โดยปี หรือคิดเป็นอายุชำระก็ ๑๐๑ ปี ๕ เดือนกับ ๑๑ วัน

ประโยชน์ใดแม้เพียงนิดน้อยที่ท่านสาธุชนได้รับจากหนังสือนี้ ข้าพเจ้าขออุทิศส่วนกุศลจากประโยชน์นั้น เป็นสักการะบรรณาการบูชาท่านเจ้าคุณอาจารย์ผู้มีพระคุณของข้าพเจ้า ผู้ซึ่งชาวนครปฐมเรียกกันติดปากว่าหลวงปู่

อนึ่ง ข้าพเจ้าขอถือโอกาสนี้ขอบพระคุณท่านผู้ริเริ่มรวมพิมพ์เป็นเล่มเดียวจากเดิม ๕ เล่ม แจกเป็นพุทธบูชาครั้งแรกจำนวน ๑,๑๐๐ เล่ม คือ คุณอัมพร สุขะนินทร์ และขอบพระคุณ คุณ ส. อาจารีย์ ผู้รับอาสาในการติดต่อ รับส่งใบพิสูจน์อักษรในระหว่างการจัดพิมพ์เป็นเวลาหลายเดือน รวมทั้งขอบพระคุณ คุณเผด็จ จิระสานต์ แห่งโรงพิมพ์กรุงเทพการพิมพ์ ผู้ช่วยให้การจัดพิมพ์รวมเล่มครั้งแรกลุล่วงไปด้วยดี

ขอกราบขอบพระคุณท่านเจ้าคุณพระธรรมดิลก (วิชมัย ปุญญารามเถระ) วัดบวรนิเวศวิหาร กรรมการมหามกุฏราชวิทยาลัย และกรรมการมหาเถระสมาคม ผู้ส่งเสริมให้มหามกุฏราชวิทยาลัย จัดพิมพ์จำหน่ายหนังสือนี้ ซึ่งในชั้นแรก มหามกุฏราชวิทยาลัย ยอมจำหน่ายในราคาต่ำกว่าทุน หรือกล่าวอีกอย่างหนึ่งก็คือ ยอมขายขาดทุนเล่มละประมาณ ๒๐ ถึง ๓๐ บาท แต่ได้กำไรในการเผยแผ่พระพุทธศาสนา ในการพิมพ์ครั้งต่อมาจึงมีกำไรเพิ่มขึ้นบ้าง ทั้งในด้านการขายและการเผยแผ่

นอกจากนั้นขอขอบพระคุณทุกท่านผู้มีจดหมายเสนอแนะในหลายเรื่องด้วยกัน ด้วยความปรารถนาดีที่จะเห็นหนังสือนี้มีความสมบูรณ์ยิ่งขึ้น

ข้าพเจ้าขอประทานอภัยที่ได้เปิดเผยนามของท่านผู้ริเริ่มหลายท่าน ผู้ปิดทองหลังพระตลอดมาในการจัดพิมพ์หนังสือนี้ โดยมิได้ขออนุญาตท่านเจ้าของนามก่อน

การพิมพ์ครั้งที่ ๘ นี้ เริ่มมาแต่ประมาณเดือนพฤศจิกายน ๒๕๒๗ เพิ่งเสร็จในเดือนกุมภาพันธ์ ๒๕๒๘ จึงถือว่าเป็นการพิมพ์ ใน พ.ศ. ๒๕๒๗

สุชีพ ปุญญานุภาพ

กรุงเทพ
๑๙ กุมภาพันธ์ ๒๕๒๘

---

คำนำ ฉบับพิมพ์รวมเล่มเดียวจบ ครั้งที่ ๓/๒๕๒๔

พระไตรปิฎกฉบับสำหรับประชาชน ซึ่งย่อฉบับภาษาบาลี ๔๕ เล่ม เหลือเพียงเล่มเดียวจบ ได้จัดพิมพ์เป็นครั้งที่ ๓ (ไม่นับรวมที่พิมพ์แยก เป็น ๕ เล่ม) คือ ใน พ.ศ. ๒๕๒๒ เป็นครั้งแรก ใน พ.ศ. ๒๕๒๔ นี้ ๒ ครั้ง เพราะเมื่ออนุญาตให้มหามกุฏราชวิทยาลัยพิมพ์จำหน่ายในราคาเผยแผ่พระพุทธศาสนาแล้ว ก็จำหน่ายหมด ๒,๐๐๐ เล่ม ในเวลาอันสั้น มหามกุฏฯ จึงพิมพ์ซ้ำอีก ๓,๐๐๐ เล่ม คงขายในราคาเดิมคือ เล่มละ ๑๐๐ บาท โดยเจ้าหน้าที่โรงพิมพ์ถึงกับต้องทำงานกลางคืน เพื่อแข่งกับเวลาเร่งผลิตหนังสือเล่มนี้ให้ทันความต้องการของประชาชน

ข้าพเจ้าได้กราบเรียนพระคุณเจ้ากรรมการฝ่ายบรรพชิตของมหามกุฏราชวิทยาลัย ขอให้จัดพิมพ์ต่อไปเรื่อย ๆ อย่าให้ขาดคราว โดยไม่ต้องให้อะไรตอบแทนแก่ข้าพเจ้า เพียงแต่ให้จำหน่ายในราคาเผยแผ่พระพุทธศาสนาอย่างนี้ต่อไปตามเดิม ฉะนั้นจึงโปรดทราบว่า ในบางครั้งอาจผลิตช้า ไม่ทันความต้องการบ้าง แต่ก็จะมีจำหน่ายติดต่อกันตลอดไป

สุชีพ ปุญญานุภาพ

๑๓ พฤษภาคม ๒๕๒๔

---

คำนำ ในการพิมพ์รวมเป็นเล่มเดียวจบครั้งแรก พ.ศ. ๒๕๒๒

การจัดพิมพ์พระไตรปิฎกฉบับสำหรับประชาชน ซึ่งเดิมมี ๕ เล่ม ให้รวมเป็นเล่มเดียวจบครั้งนี้ ในด้านทุนทรัพย์ ท่านผู้หนึ่งผู้สำเร็จการศึกษาจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และประกอบอาชีพอิสระส่วนตัวแต่ไม่ประสงค์ออกนาม เป็นผู้บริจาค เพื่อพิมพ์แจกเป็นการกุศล พร้อมทั้งได้มีส่วนในการช่วยตรวจใบพิสูจน์และช่วยขยายสารบาญเรื่อง สารบาญคำค้น ให้พิสดารกว่าเดิม อันนับเป็นกุศลเจตนาอย่างสูง ที่มุ่งจะให้มีการแจกจ่ายพระไตรปิฎก แบบย่อความ ให้แพร่หลายไปตามห้องสมุดและสถาบันต่าง ๆ เท่าที่จะแจกจ่ายไปได้ การเสียสละของท่านที่กล่าวมาแล้ว จึงมิใช่เพียงการเงิน แต่รวมถึงกำลังกาย กำลังความคิด และการออกแบบปก ออกแบบแผนผังหรือแผนภูมิ เพื่อให้เกิดประโยชน์ยิ่งขึ้น

นอกจากนั้นท่านผู้จัดการโรงพิมพ์กรุงเทพการพิมพ์ ก็ยังได้เอื้อเฟื้อร่วมมือในการช่วยอำนวยความสะดวกต่าง ๆ ในการจัดพิมพ์ครั้งนี้เป็นอย่างดี ด้วยมุ่งให้หนังสือนี้สำเร็จเป็นประโยชน์แก่ท่านผู้อ่านโดยทั่วไป การจัดพิมพ์ด้วยตัวอักษรขนาดเล็กเพื่อมิให้ใช้หน้ากระดาษมากเกินไปนั้น เป็นภาระมาก แต่ท่านก็มิได้เห็นแต่เพียงด้านการค้า และความสะดวกของทางโรงพิมพ์เท่านั้น จึงได้ยอมรับจัดพิมพ์ด้วยมุ่งการกุศลเป็นใหญ่ งานจัดพิมพ์จึงลุล่วงไปด้วยดีจนเป็นเล่มสมบูรณ์

ยังมีอีกท่านผู้หนึ่งผู้ไม่ประสงค์ออกนามเช่นเดียวกัน ได้มีส่วนช่วยในด้านธุรการเกี่ยวกับการพิมพ์ เช่น การรับส่งใบพิสูจน์และอื่น ๆ อันนับเป็นกุศลเจตนาอย่างสูง

ในการพิมพ์ครั้งนี้ ข้าพเจ้าได้มีโอกาสตรวจแก้ต้นฉบับเดิมที่ตกหล่นผิดพลาดได้หลายแห่ง แต่เมื่อพิมพ์ไปแล้วได้พบว่ายังมีที่พิมพ์ผิดพลาดหลงตาไปบ้าง ซึ่งก็ได้บอกแก้คำผิดไว้เท่าที่จะตรวจพบ

หนังสือนี้เริ่มพิมพ์ เมื่อวันที่ ๖ พฤศจิกายน ๒๕๒๑ ส่วนสำคัญพิมพ์จบภายในปี ๒๕๒๒ มีเพียงสารบาญและคำนำเล็กน้อยที่พิมพ์เสร็จในต้นปี ๒๕๒๓ ซึ่งก็ต้องนับว่าเป็นฉบับพิมพ์ พ.ศ. ๒๕๒๒

ข้าพเจ้าปรารภความเสียสละ ความร่วมมือ และการช่วยขวนขวายในการจัดพิมพ์หนังสือเรื่องนี้ของท่านที่กล่าวถึงนั้น ๆ จึงตั้งชื่อว่าคณะเทิดทูนธรรม นอกจากนั้นในการออกแบบปก ท่านผู้บริจาคทรัพย์ก็พยายามที่จะให้มีลักษณะในทางรักษาสมบัติทางวัฒนธรรมของไทยไว้ ท่านได้ฟังความคิดเห็นหลาย ๆ ฝ่าย แล้วดำเนินการจนเป็นที่เรียบร้อยดังที่ปรากฏแก่ท่านผู้อ่านอยู่นี้ ข้าพเจ้าขออนุโมทนาและคารวะในกุศลเจตนาอันสูงส่งนี้ด้วยความจริงใจ ขอให้ท่านผู้บริจาคทรัพย์จัดพิมพ์ และท่านผู้ร่วมให้ความช่วยทุกท่าน จงประสบแต่สิ่งอันพึงประสงค์ ได้เห็นธรรมและพ้นจากทุกข์ ภัย โรค ทั้งปวง

กล่าวโดยประวัติ การพิมพ์รวมเล่มเดียวจบครั้งแรกใน พ.ศ. ๒๕๒๒ นี้ นับเป็นการพิมพ์ครั้งที่ ๓ ที่พิมพ์จบทั้งชุด แต่ถ้ากล่าวถึงการพิมพ์แยกเป็น ๕ เล่ม เล่มที่ ๑ พิมพ์มาแล้ว ๔ ครั้ง เล่มที่ ๒ ถึง ๕ พิมพ์มาแล้ว ๒ ครั้ง โปรดอ่านคำนำและคำชี้แจงประจำเล่มที่ ๑ ใน พ.ศ. ๒๕๐๑ และ ๒๕๑๕ ที่พิมพ์ถัดจากคำนำนี้ประกอบด้วย เพื่อจะได้ทราบความมุ่งหมายและวิธีการจัดทำ ตลอดจนความเป็นมาแต่ต้น

ขอกุศลจริยาในการจัดพิมพ์รวมเล่มเป็นครั้งแรกเพื่อแจกเป็นการเผยแผ่พระพุทธศาสนา ทั้งนี้จงเป็นไปเพื่อความร่มเย็นเป็นสุขแก่มนุษยชาติ โดยไม่เลือกชั้น วรรณะ ประเทศ ชาติและศาสนา กับทั้งจงเป็นไปเพื่อความหลุดพ้นจากทุกข์แก่สรรพสัตว์ โดยทั่วกันเทอญ

สุชีพ ปุญญานุภาพ

๒๗๘ ซอยชัยพฤกษ์
ถนนสุขุมวิท กรุงเทพ ฯ
๒๐ ธันวาคม ๒๕๒๒

---

คำนำ ประจำเล่มที่ ๑ ในการพิมพ์ครั้งที่ ๔ พ.ศ. ๒๕๑๕

พระไตรปิฎกฉบับสำหรับประชาชนทั้งชุดรวม ๕ เล่มนั้นได้ขาดคราวมานาน ข้าพเจ้าจึงได้จัดพิมพ์ขึ้นอีกและได้แก้ไขเพิ่มเติมอีกบ้างตามสมควร

เล่มที่ ๒ ถึงเล่มที่ ๕ เป็นการพิมพ์ครั้งที่ ๒ เฉพาะเล่มที่ ๑ เป็นการพิมพ์ครั้งที่ ๓ ครั้งแรกพิมพ์ใน พ.ศ. ๒๕๐๑ ครั้งที่ ๒ ใน พ.ศ. ๒๕๐๖ ครั้งที่ ๓ ซึ่งมีผู้ขอพิมพ์แจกในงานพระราชทานเพลิงศพท่านผู้หนึ่งเป็นการพิมพ์เฉพาะบางส่วนของเล่มใน พ.ศ. ๒๕๑๔ ครั้งที่ ๔ คือครั้งนี้พิมพ์ใน พ.ศ. ๒๕๑๕

ในการเขียนคำนำครั้งแรก ข้าพเจ้ามิได้เล่ารายละเอียดไว้ถึงเหตุที่จูงใจอย่างสำคัญในการจัดทำพระไตรปิฎกฉบับสำหรับประชาชนชุดนี้ จึงขอเล่าไว้ในครั้งนี้

เมื่อข้าพเจ้าอายุได้ ๑๗ - ๑๘ ปี ได้เคยอ่านพระไตรปิฎกซึ่งพระเถรานุเถระท่านแปลไว้เป็นสูตร ๆ ไปอ่านแล้วก็เขียนย่อความสั้น ๆ ใส่สมุดไว้ เพื่อช่วยเตือนความจำว่าพระสูตรที่เคยอ่านมาแล้วนั้นมีสาระสำคัญอะไรบ้าง อาจอ่านซ้ำได้อีกในภายหลัง ต่อมาเมื่อได้เล่าเรียนภาษาบาลีเพิ่มเติมจนสามารถแปลพระไตรปิฎกได้เอง จึงได้ทำงานชิ้นนี้ โดยย่อพระไตรปิฎก ๔๕ เล่ม ให้เหลือเพียง ๕ เล่มจบ ทั้งนี้เพื่อใช้ประโยชน์ในการศึกษาพระพุทธศาสนาของตนเอง และเพื่อให้ท่านผู้อ่านผู้มีความประสงค์จะทราบสาระสำคัญย่อ ๆ แห่งพระไตรปิฎกทุกเล่มตามต้องการ

สุชีพ ปุญญานุภาพ

๑๙ เมษายน ๒๕๑๕

---

คำชี้แจง ประจำเล่มที่ ๑ ในการจัดพิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. ๒๕๐๑

การจัดทำพระไตรปิฎกฉบับประชาชนขึ้นนี้ เนื่องมาจากความปรารถนาที่จะได้เห็นพี่น้องพุทธศาสนิกชนชาวไทยได้อ่านพระไตรปิฎกจบ โดยได้ประโยชน์ในขณะเดียวกัน ๔ ประการ คือ

๑. รู้ความหมาย และความเป็นมาแห่งพระไตรปิฎกตั้งแต่ต้นจนได้พิมพ์ขึ้นเป็นอักษรไทย พร้อมทั้งวิธีการจัดหมวดหมู่ในพระไตรปิฎกอย่างชัดเจน

๒. รู้เรื่องที่น่าสนใจ ซึ่งได้เลือกนำมาแปลไว้เป็นตอน ๆ เพื่อให้เป็นแนวคำสอนทางพระพุทธศาสนาทั้งสามปิฎก

๓. รู้ความย่อในพระไตรปิฎกแต่ละเล่ม ทั้งหมด ๔๕ เล่ม เป็นการย่อที่พยายามให้ได้สาระสำคัญ

๔. ได้อ่านเอกสารทางประวัติศาสตร์ของไทย เพื่อทราบความเป็นมาแห่งพระไตรปิฎก ในประเทศไทย เป็นเอกสารซึ่งรวบรวมไว้เพื่อให้ค้นได้สะดวก ไม่กระจัดกระจาย

ด้วยเหตุนี้ หนังสือพระไตรปิฎกฉบับสำหรับประชาชนเล่มที่ ๑ นี้ จึงได้จัดแบ่งออกเป็น ๔ ภาค คือภาคที่ ๑ ว่าด้วยความรู้เรื่องพระไตรปิฎก ภาคที่ ๒ ว่าด้วยข้อความน่ารู้จากพระไตรปิฎก ภาคที่ ๓ ว่าด้วยความย่อแห่งพระไตรปิฎก และภาคผนวก ว่าด้วยเอกสารทางประวัติศาสตร์ เกี่ยวกับการชำระ การจารึกและการพิมพ์พระไตรปิฎก ในประเทศไทย

ส่วนในเล่มต่อไป จะจัดไว้เพียง ๒ ภาค คือข้อความน่ารู้จากพระไตรปิฎก กับความย่อแห่งพระไตรปิฎก เว้นแต่มีข้อความอะไรที่ควรกล่าว ก็จะกล่าวไว้ในคำชี้แจง

ในการย่อความแห่งบาลีพระไตรปิฎกทั้ง ๔๕ เล่มนั้น เล่มนี้ย่อบาลีได้เพียง ๒ เล่มและค่อนข้างยาวกว่ากำหนดที่ตั้งไว้ว่าจะย่อให้เหลือเล่มละประมาณ ๓๔ หน้า แต่ก็มีความประสงค์จะให้เป็นคู่มือศึกษาวินัยพร้อมด้วยประวัติความเป็นมาแห่งสิกขาบท อาจใช้เป็นประโยชน์สำหรับผู้ศึกษานักธรรมได้เป็นอย่างดี หนังสือชุดนี้เดิมกะไว้ว่า ๔ เล่มจบ แต่เมื่อทำลงไปแล้ว ก็รู้สึกว่าจะถึง ๕ เล่มจบ อย่างไรก็ตาม ถ้ามีความจำเป็นต้องขยาย ก็จะไม่ให้เกิน ๕ เล่มจบ และถ้าเป็นไปได้ เมื่อพิมพ์ชุดนี้เสร็จแล้ว ก็จะหาวิธีพิมพ์รวมเล่มเดียวจบในภายหลัง โดยขยายหน้ากระดาษให้ใหญ่ขึ้น หรือใช้ตัวอักษรให้เล็กลง ซึ่งเป็นเรื่องของอนาคต

เหตุผลที่ตั้งชื่อว่าพระไตรปิฎกฉบับสำหรับประชาชน ก็ด้วยต้องการทำงานชิ้นนี้ให้เป็นสมบัติสำหรับประชาชนให้มากที่สุด เพราะพระไตรปิฎกนั้น มีข้อความพิสดารมาก มีถึง ๔๕ เล่มขนาดใหญ่ แม้แต่ผู้รู้ภาษาบาลีเองก็หาตัวผู้อ่านจบได้ยาก ถ้าใช้วิธีย่อความให้ได้สาระสำคัญไว้ให้ครบทุกเล่ม ก็จะเหมือนได้อ่านเองจบเล่มใหญ่ แล้วตัดลัดเก็บใจความที่สำคัญไว้ได้

อีกอย่างหนึ่ง คำว่า พระไตรปิฎกฉบับสำหรับประชาชน นี้ ไม่ได้มุ่งเพียงทำให้ง่ายให้สะดวกสำหรับประชาชนเท่านั้น ยังปรารถนาจะนำประชาชนให้มีความรู้เข้าหาพระไตรปิฎกอีกประการหนึ่งด้วย คือถ้าเป็นท้องนิทาน เป็นเรื่องเล่า จะพยายามทำให้เข้าใจง่าย แต่ถ้าเป็นหลักวิชา ก็จะคงรูปศัพท์ให้เห็น แล้วแปลไว้หรือทำคำอธิบายกำกับไว้ในวงเล็บ หรือในเชิงอรรถด้านล่างของหน้ากระดาษ สำนวนทางศาสนาบางคำก็จะคงไว้บ้าง เป็นการจูงประชาชนให้คุ้นกับศัพท์ หรือสำนวนทางศาสนาพอสมควร

การจัดทำพระไตรปิฎกแปลนั้น ฝรั่งได้ทำไว้แล้วหลายแบบ เช่น

๑. แปลโดยพิสดารทุก ๆ เล่ม ซึ่งสมาคมบาลีปกรณ์ แห่งประเทศอังกฤษจัดทำ

๒. เลือกแปลแต่บางตอนที่น่าสนใจ รวมเป็นเล่ม ประกอบด้วยสิ่งละอันพรรณละน้อย เช่น หนังสือเรื่อง Some Sayings of the Buddha ของ F.L. Woodward เรื่อง The Living Thoughts of Gotama the Buddha ของ Ananda Koomaraswamy และ Miss I.B. Horner และเรื่อง The Word of the Buddha ของ Nyanatiloka เป็นต้น

๓. เลือกแปลเต็มสูตรบางสูตร เช่นหนังสือ Sacred Books of the East และ Buddhist Texts ของ E. Conze เป็นต้น

๔. ย่อพระไตรปิฎกให้สั้น อ่านจบเพียงครึ่งชั่วโมง เช่น ที่สมาคมบาลีปกรณ์จัดทำ

หนังสือพระไตรปิฎกฉบับสำหรับประชาชนนี้ มีวิธีการตั้งแต่ข้อ ๒ ถึงข้อ ๔ ครบหมด คงเว้นไม่แปลพิสดารทุกเล่มเท่านั้น นอกจากนี้ ยังเพิ่มคำอธิบายความรู้เรื่องพระไตรปิฎก ตลอดจนความเป็นมาพร้อมทั้งแสดงเอกสารทางประวัติศาสตร์ไว้ด้วย จึงอาจกล่าวได้ว่า ผู้อ่านตำราของฝรั่งมาแล้วแต่ละเล่ม จะพบว่าพระไตรปิฎกฉบับสำหรับประชาชนชุดนี้ ได้รวบรวมเรื่องที่น่าสนใจเกี่ยวกับพระไตรปิฎกมากล่าวไว้ทุกแบบ เว้นแบบเดียว คือแปลพิสดารทุกเล่ม

มีข้อที่ควรชี้แจงไว้ในที่นี้อีกเล็กน้อยก็คือ การอ้างที่มา คือเล่ม และหน้าของพระไตรปิฎก เมื่อใช้เลข เช่น ๑๒/๓๕ หมายความว่า พระไตรปิฎก เล่ม ๑๒ หน้า ๓๕ และในภาค ๒ ข้อความน่ารู้จากพระไตรปิฎก ในหัวข้อใดไม่ได้บอกที่มาไว้ แล้วขึ้นหัวข้ออื่นทีเดียว หมายความว่า อยู่ในเล่มและหน้าเดียวกับหัวข้อถัดไป บางครั้งในตอนแรกบอกชื่อ และที่มาไว้แล้ว เช่น ธรรมบท ขุททกนิกาย ๒๕/๓๒ ในข้อต่อ ๆ ไปอาจใส่ไว้แต่เลข เช่น ๒๕/๑๐๖ หมายความว่า ชื่อ ก็คงซ้ำกับที่กล่าวมาแล้ว คือ ธรรมบท ขุททกนิกาย เล่ม ๒๕ หน้า ๑๐๖ คือเปลี่ยนแต่เลขหน้าเท่านั้น

ความผิดพลาดตกหล่นใด ๆ ซึ่งอาจมี ข้าพเจ้าขอประทานอภัยไว้ในที่นี้ด้วย และพร้อมที่จะรับฟังคำทักท้วงเพื่อพิจารณาแก้ไขต่อไป

ข้าพเจ้าขออุทิศงานชิ้นนี้ บูชาพระคุณท่านมารดาบิดา ท่านพระอุปัชฌายะอาจารย์ และท่านผู้มีพระคุณทุกท่าน และของานชิ้นนี้ จงเป็นปัจจัยให้เกิดความสุขความสงบแด่ท่านผู้อ่านทั้งหลายโดยทั่วกัน

สุชีพ ปุญญานุภาพ

๒๗๘ ซอยชัยพฤกษ์
ถนนสุขุมวิท พระนคร
๑ สิงหาคม ๒๕๐๑